Omgaan met een CDS (Complex Dynamisch Systeem)

Al eerder werd er hier geschreven over het Complex Dynamisch Systeem (hier). Het is een dingetje om aandacht aan te geven. Want er zijn er veel van en ze zijn niet te snappen.

Vlak voor de kerst van 2017 was er een kleine enquête over de volgende stelling: “Alles is een complex dynamisch systeem. Die zijn niet te snappen. Daar moet nodig wat aan gedaan worden!”.  Van de ongeveer 20 aanwezige masterstudenten koos ruim 80% zonder aarzelen voor het oneens zijn met de stelling. Een enkeling omdat de stelling begon met “alles” en dan kan het al niet waar zijn. Uit principe.

Dat klopt, de stelling had er drie woorden bij moeten hebben: “Alles in het onderwijs is een complex dynamisch systeem…”. Dan is het ineens weer makkelijk om de stelling aannemelijk te maken, want het onderwijs zit vol met mensen en draait ook om die mensen. En elk mens is een complex dynamisch systeem. Zet twee mensen bij elkaar en je hebt al drie van die CDS-en: elke mens is er eentje en de relatie tussen die twee is het – daardoor – ook.

Het ging meer om het stukje “…die zijn niet te snappen…”. Want alle masterstudenten zijn leraar, onderwijzer of docent. Dus dingen snappen is hun vak. Dat er onsnapbare dingen zijn, voelt als een onmogelijkheid.

Toch is het zo: complexe dynamische systemen zijn niet te snappen.

In het Engels is er een mooie term voor over dat snappen: “to get your head around it”, wat zoveel betekent dat je het geheel van aspecten, variabelen en feiten van een situatie in jouw hoofd kunt krijgen. En dus kunt overzien. En dan snapt.

You can’t wrap your head around a complex dynamic system.

Onsnapbaar systeem

De eigenschappen van complexe dynamische systemen die ze onsnapbaar maken, is een kleine verzameling. Elk CDS heeft veel componenten. Al die componenten hebben direct of via elkaar een relatie met elkaar. Dat zijn heel veel relaties. Alle componenten en alle relaties zijn veranderlijk, zowel in zichzelf als via hun onderlinge relaties. Er hoeft maar één component licht te veranderen en via de relaties rippelt zo’n verandering door naar andere componenten in het systeem. Van te voren is niet goed te zeggen hoe die invloed doorwerkt in het systeem, alleen dat die invloed er zal zijn.

Door als observator naar een CDS te kijken (neem bijvoorbeeld een leerling in gedachten), ben je dat CDS aan het beïnvloeden. Jouw aandacht voor het systeem om dit te doorgronden, wijzigt dat systeem. Het systeem wordt anders omdat jij wilt weten hoe het in elkaar zit. Om jouw invloed op het geobserveerde systeem compleet en foutloos te kunnen voorspellen, zou je zowel jouw eigen systeem compleet en foutloos moeten kennen, als het geobserveerde systeem. Maar die twee systemen zijn een CDS, dus als je die compleet en foutloos wilt kennen moet je ze observeren, wat ze zal beïnvloeden en veranderen…

Je kunt dit niet winnen en een CDS is vanwege de eigenschappen een onsnapbaar systeem.

Daar moeten we nodig wat aan doen

Slechts 20% van de masterstudenten (vier studenten) was het eens met de stelling. Twee daarvan hadden de stelling zelf bedacht. Dat was een interessante ervaring.

De crux van de hele stelling zit in de gevraagde actie: …daar moet nodig wat aan gedaan worden…”. Want hoe ga je nu om met een CDS? Hoe zorg je ervoor dat jij in jouw les aan alle studenten of leerlingen, zoveel mogelijk leermomenten opwekt? Want dat is het doel van de masterstudie: leermomenten opwekken en die omzetten naar talentmomenten waarin leerling en leerkracht samen een taak uitvoeren die tot het ontwikkelen van een talent van de leerling én van een talent van de leerkracht zullen leiden.

Niet door het systeem van jou zelf, elk van de leerlingen, van de klas en jouw les te proberen te snappen. Want dat zijn allemaal CDS-en en allemaal onsnapbaar.

Wat je in de praktijk met een CDS wat je wilt aanpakken doet, is het beïnvloeden. Door een mooie intentie in gedachten te nemen, daar een interventie op te bedenken (die de mooie intentie recht doet) en die dan in te zetten. Dan kijken wat er gebeurt. Gaat het goed, dan was je prima bezig en kun je doorzetten. Gaat het mis, dan weet je dat en met die informatie kun je prima doorzetten.

Vanuit het systeemdenken komt er nog een extra suggestie langs: zorg ervoor dat als je een systeem wilt beïnvloeden dat je dan de krachten in het systeem zelf inzet om het systeem aan te passen en jij alleen de kleinst mogelijke beïnvloeding onderneemt om die eigenkrachten los te maken.

Want dan kun je met weinig inspanning grote effecten sorteren.

Voorbeelden

Als leerkracht doe je dit beïnvloedingsspel de hele dag al spelen. Als het onrustig is in de les en er zit één leerling wat te stoken in die onrust, dan noem je de naam van de leerling met de juiste confronterende intonatie. Je kijkt daarbij de leerling veelbetekenend aan. Dat is alles. Dat is de interventie en de hele beïnvloeding die je doet. De rest van het effect ontstaat in de leerling, die na de waarschuwing weet dat ie gewaarschuwd is en bijna kan uitrekenen hoe deze interactie zich zal voortzetten als de leerling zichzelf niet tot de orde roept (zichzelf aanpast).

Het werkt niet altijd, maar het is wel een kleine ingreep in een complex klasseproces dat goed kan uitpakken. Jouw intentie is de orde te bewaren zonder gezichtsverlies of sanctie.

Of je ziet een leerling enorm worstelen met een opgave en merkt dat er tegen het opgeven aan wordt gewerkt. Dat is niet de bedoeling, dus je wijst met een vinger naar een stukje van de opdrachtbeschrijving en zegt: “Kijk daar nog eens goed naar.”.  De leerling krijgt met deze hint een kans om het zelf uit te zoeken, gaat aan de slag en met de eigen energie en denkkracht in de leerling wordt dan regelmatig een oplossing gevonden.

Het werkt niet altijd, maar een zinvolle hint geven is een kleine ingreep in een complex leerproces. Jouw intentie is een leerdrempel weg te nemen en dan de autonomie aan de leerling terug te geven.

Blijven beïnvloeden

Het punt om te snappen als je met CDS-en werkt, is dat je ze alleen kunt beïnvloeden. En dat je dat het beste kunt doen met een zo klein mogelijke ingreep, waarna het beïnvloede systeem weer verder gaat.

Zo nodig beïnvloed je nogmaals als het de vorige keer niet direct hielp. Totdat het helpt.

Nu wordt het werken met complexe dynamische systemen best eenvoudig. Het werkt als een trap omhoog die jij telkens een trede hoger aanlegt, terwijl de trap belopen wordt. Het valt samen te vatten in twee stappen:

  1. kies een mooie intentie om het systeem te willen beïnvloeden;
  2. kies een minimale interventie en laat daarna de krachten in het systeem het werk doen.

Herhaal zolang als je puf en energie hebt. Of totdat de les voorbij is.

Wat denk jij dat werkt

Wat denk jij over het kunnen snappen van CDS-en en het omgaan ermee? Laat het hieronder weten en we beginnen er een discussie erover…

Literatuur

Water drip | www.TalentontwikkelingenDiversiteit.nl

9 antwoorden op “Omgaan met een CDS (Complex Dynamisch Systeem)”

  1. Hoi Mark, prachtig inzage in jouw denken over dynamische systeemtheorie. Leuk om te lezen; Je maakt van de theorie een concreet object: ieder mensje ala complex dynamisch systeem. En toch, in mijn beleving is de CDS-theorie een verklaring én een wijze van kijken en denken naar de werkelijkheid die duiding geeft in samenhang tussen objecten, acties en interacties. En het is minder een ‘ding’ en het is niet iets wat je kunt pakken of doen… of ermee werken… alsof het een ding is… Door uit te gaan en te redeneren vanuit deze theorie, als concept, een manier van denken, kun je processen in de werkelijkheid anders gaan zien; en dat helpt weer om jouw keuzes (als mens en leraar) in interacties met anderen anders te bekijken. En op een andere manier te snappen. Dat helpt, meen ik. Jij ook?

    1. hai Marielle, dank je voor je uitgebreide commentaar. Ben het graag met je eens, vandaar ook de lans die ik breek om niet te proberen een complex dynamisch systeem (bijvoorbeeld een student) te proberen te begrijpen. Dat lukt niet en kan maar beter los gelaten worden als doel.
      Holistisch kijkend naar mensen (studenten) maakt ze best begrijpbaar. Dat helpt inderdaad, maar op een zo abstract niveau dat je er in het dagelijks leven geen actie aan kunt verbinden. Dat wil ik nu juist wel: als leraar beter leren studenten beïnvloeden. Vandaar mijn stokpaardje over interventies bedenken, die inzetten en dan kijken of je nog meer wilt bedenken en doen…

  2. De manier van schrijven is erg prettig om te lezen. Je uitleg van het CDS is helder. Tijdens de discussie op school kwam het niet goed tot zijn recht maar als de collega’s dit stuk lezen begrijpen ze denk ik beter wat wij er mee wilden zeggen.

    Een CDS is ook niet te snappen en inderdaad alleen te beinvloeden. Mooi de link naar de docent die eigenlijk altijd alles wil snappen en dan pas wil beinvloeden. Zo zit het hele onderwijs natuurlijk wel een beetje in elkaar (vandaar denk ik de trage beslissingen en de tijd die acties vragen).
    Misschien iets voor het managment om ze in actie te krijgen.

    1. Hoi Agnes,
      Dank je voor je fijne reactie, ik vond het al top om samen de stelling te bedenken. Ik zal de link van de blog aan de klas sturen. Kijken wat hun reactie in tweede instantie is…
      Vriendelijke groet, Mark

  3. Ik weet dat ik niet alles snap. Weten is dus van een hogere orde dan snappen. Weet ik. Maar dat snap ik niet altijd.

    Het heeft in mijn ogen niet zoveel zin om alle processen en ieder individu te willen snappen. Ik denk dat je als leraar vooral de verantwoordelijkheid om jezelf te snappen. Zelfs dat is niet het ei van Columbus.

    Volgens mij is er een andere manier van omgaan met de complexe dynamische wereld waarin wij leven. Simpel gezegd gaat het om ‘erbij-zijn’. Aandacht maakt alles mooier (mooie slogan van IKEA). Als iedereen ‘erbij’ is, dan is iedereen in verbinding met elkaar. Niet ‘daar’ willen zijn, maar gezamenlijk ‘hier’. Aandachtig kijken wat er is, betrokken luisteren wat je hoort. Want of je het systeem nou snapt of niet, één ding is zeker: hij is in werking en je zit er middenin. Dat weten we wél. Vanuit de gezamenlijke verbinding en het besef dat iedereen altijd ergens in het systeem leeft ontstaat een relatieve rust (het is (goed) zo), en kan met vrolijke energie worden gezocht naar: waar wil ik (of waar gaat het) heen? Ongeforceerd en met een luisterend oor naar dat systeem.

    Zo wordt het complex dynamische systeem misschien wat minder complex en daarmee dus ‘gewoon’ een dynamisch systeem. Een buitengewoon bijzonder ‘gewoon’ dynamisch systeem is dan weer beter te begrijpen, te snappen. Al weten we dat als we op dat punt zijn beland, het snappen maar een klein onderdeel is van het gehele systeem. Daarmee is het ‘snappen’ op waarde geschat en kan het worden ingezet voor het goede en wordt het dus waarde(n)vol. Dat weet ik zeker. Al weet ik niet precies waarom.

  4. Goedemorgen Mark,

    Allereerst complimenten voor de mooie Blog’s die je schrijft. Het lezen en nadenken en begrijpen wat dynamisch complex is heeft mij wel wat kopzorgen opgeleverd. Misschien het willen begrijpen?? Je hebt mij onbewust aangereikt wat ik eigenlijk al weet en doe……
    Mooie intenties en kleine interventies. Het is vooral met mijn prachtige kleuters de eenvoudigste manier om ze weer te laten samenwerken, elkaar te zien en er voor elkaar te zijn. Ze groeien de pan uit en daardoor ook hun talenten.

    Bedankt dus voor je mailtje om even op je blog te kijken. Ik zal het vaker doen. De mooi intenties en de kleine interventies neem ik, met jouw goedkeuring, graag mee in mijn reflectie.

    Ik hoor graag van je of jij dat ook goed vindt!
    Hartelijke groet en tot morgen,
    Monique Janssen uit de groep van Joost

    1. Hoi Monique, dank je voor je warme compliment. En natuurlijk mag je de blog(inhoud) gebruiken voor jouw reflectie. Iedereen mag deze blog gebruiken voor elk doel.
      Vriendelijke groet, Mark

  5. Ha Mark!
    Als het niet meer hoeft te snappen, veranderd er nogal wat…In onze wereld van onderwijs waarin wij gidsen zijn van al die kleine en grote reizigers gaat het vaak over ‘begrijpen’. “Ik begrijp niet waarom hij zo doet”. En- zoals al die CDS-en- zet de gids vervolgens de pet op van hulpverlener, psycholoog, politieagent en (ai!) rechter. We willen begrijpen. En als we het begrijpen, wat dan? En als we het niet begrijpen, hoe dan verder…?
    Ik zou wel een lans willen breken voor ‘niet begrijpen’, of liever gezegd ‘ niet hoeven begrijpen’. Het zou een mooie nieuwe attractortoestand kunnen worden. Sinds ik regelmatig denk en hardop uitspreek dat ik het niet begrijp en ook niet in de startblokken spring om het te begrijpen ben ik nieuwsgieriger. En buig ik nog meer voor de autonomie van de ander. Sinds ik zelf niet steeds begrepen hoef te worden kan ik in een vrijere toestand in relatie gaan met al die onbegrijpenden om mij heen: heerlijk! Prachtig: bedenk een mooie kleine interventie. En ik zou daaraan toe willen voegen: en wees nieuwsgierig, stel geen leerdoel maar laat het ontvouwen, laat je verrassen. Door het CDS. Michael Puett baseert in de The Path waarin hij chinese wijsgeren aanhaalt voor levenslessen de hele houding op “What if…”
    Het ontroert me hoe we bij deze master de nieuwsgierige houding, zo vlammend beschreven door Susan Engel, onderzoeken. Toepassen. Er bij zijn met je volle aandacht en je hele lijf ( en je hele CDS). En in ‘flow’ kunnen komen. Wat moet je dan nog begrijpen…

    1. WoW Karline, wat een prachtige reactie! Ik begrijp ‘m helemaal, maar besef me ook dat het daar niet om gaat. Als ik in jouw lijn wil meedenken.
      Vond een kort filmpje van Puett, dat goed laat zien hoe zijn denken is gevormd: https://m.youtube.com/watch?v=GSDL9qJdyfg
      Het is wel een filosofisch perspectief, mooi perspectief. Ik hou zelf juist veel van praktisch: mooie intenties en kleine interventies (Monique, 2018).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *